Rośliny ozdobne dwuletnie - Malwy (Althaea rosea)

Malwa, prawoślaz (Althaea rosea) należąca do rodziny śluzowatych (Malvaceae) jest byliną. To najpopularniejszy gatunek malwy o czysto różowych kwiatach, rosnący  w naszych ogrodach. Ponieważ najobficiej kwitnie w drugim roku po posadzeniu uważa się ją za roślinę dwuletnią. W pierwszym roku  prawoślaz wytwarza rozetę liści. Malwy coraz rzadziej goszczą w naszych ogrodach działkowych. Kiedyś te ozdobne rośliny sadzone były często w wiejskich przydomowych ogrodach i dlatego do dziś te kwiaty są symbolem sielskiego krajobrazu. Najpopularniejsze są malwy o kwiatach różowych i purpurowych, ale są także odmiany o kwiatach czerwonych , fioletowych i prawie czarnych. Bardzo atrakcyjne są odmiany o kwiatach pełnych, zwłaszcza z grupy Althaea fimbriata flore pleno o postrzępionych płatkach.

Malwy osiągają 2-3 m wysokości, a ich kwiatostany prawie 1 m długości. Są łatwe w uprawie. Najlepsze dla nich stanowisko,  to miejsce zaciszne,  osłonięte od wiatru; rośliny nie będą narażone na wyłamywanie długich pędów kwiatostanowych. Wymagają gleb żyznych, głęboko uprawianych, nie lubią zwięzłych i mokrych.

Malwa czarna

Moje malwy nieźle rosną na piaszczystej ziemi, nawożonej kompostem. Na działce mam malwę o prawie czarnych kwiatach,  która rośnie w jednym miejscu i trzeci rok z rzędu kwitła.

Kiedyś uprawiałam malwy o pełnych kwiatach koloru żółtego i różowego, te rzeczywiście miały cechy roślin dwuletnich. Z praktyki wiem, że jeżeli po przekwitnięciu usunie się zeschnięte resztki roślin, to malwa zakwitnie drugi raz.  Prawoślaz łatwo rozmnaża się z nasion wysiewanych na rozsadniku w maju lub czerwcu. Najlepiej od razu wysiać je na miejsce stałe, a jeżeli chcemy przesadzić na inny zagon, to należy to zrobić, gdy siewki mają 3 liście lub przenieść je we wrześniu lub w kwietniu następnego roku, ale zawsze z dużą bryłą ziemi. Malwa ma palowy korzeń i przy przesadzaniu można go uszkodzić a wtedy roślina  nie przyjmnie się na nowym miejscu. Po przesadzeniu zawsze pamiętajmy o podlaniu roślin.

W chłodne deszczowe lata rośliny ulegają porażeniu przez rdzę ślazową. Wtedy chore części roślin wycinam i palę.

Malwy wysiewając się same mogą szybko zamienić rabatę w gęsty gąszcz, jeżeli chcemy tego uniknąć należy  obcinać kwiaty zaraz po przekwitnięciu. Malwy sadzi się często przy ścianach budynków lub jako szpalery przy ogrodzeniu. Często mają zastosowanie jako tło dla niższych kwiatów lub jako rośliny osłonowe.
Można je ścinać do wazonów. Niektóre gatunki prawoślazu mają właściwości lecznicze.

Rośliny ozdobne dwuletnie

Naparstnice z samosiewu

Rośliny ozdobne dwuletnie kwitną w drugim roku po posadzeniu, a w pierwszym roku wytwarzają rozetę liści. Często jest tak, że raz wprowadzone do ogrodu wysiewają się same.

Do roślin dwuletnich należy wiele pięknych kwiatów np. stokrotki, bratki, malwy, niezapominajki, dzwonki ogrodowe , goździki brodate. Nasiona tych roślin wysiewa się od czerwca do sierpnia, nie musimy się martwić o ich wschody, gdyż ziemia jest już dostatecznie nagrzana. Po wykształceniu 3-4 liści młode siewki przesadzamy na zapasowe zagony, a na wiosnę następnego roku wysadzamy na rabaty. Pielęgnacja roślin dwuletnich jest taka sama jak jednorocznych Rośliny jest dobrze okryć na zimę.

Moje rośliny jakoś sobie radzą bez okrycia. Wysiane przed laty miesięcznice naparstnice, niezapominajki, malwy, stokrotki nadal są w moim ogródku działkowym i bardzo mnie to cieszy. Potrafią zasiedlić wolne miejsce i ładnie się w nie wkomponować. Nadmiar samosiewek usuwam.

Ogromną zaletą roślin dwuletnich jest to, że możemy corocznie zmieniać miejsce ich sadzenia. Trudniej jest z bylinami, gdyż raz posadzone pozostaną na jednym miejscu przez wiele lat.

Byliny wiosenne - Smagliczka skalna (Alyssum saxatile)

Smagliczka skalna

Wczesną wiosną, od wielu lat w moim ogródku działkowym zakwita smagliczka skalna (Alyssum saxatile) To bardzo efektowna, długowieczna krzewinka o częściowo zdrewniałych pędach. W naturze rośnie na słonecznych zboczach wapiennych gór.

Należy ją sadzić na stanowisku słonecznym, gdyż posadzona w cieniu słabo kwitnie. Wystarcza jej słaba, wapienna i  sucha gleba.Smagliczka skalna tworzy płożące się i częściowo wzniesione pędy, liście pokryte są kutnerem. Kwiaty koloru żółtego  pojawiają się na końcach pędów, tworząc gęsty dywan. Roślina kwitnie obficie od kwietnia do maja. Przycięta po przekwitnięciu lepiej się rozkrzewia. Po suchym, upalnym lecie może ponownie zakwitnąć, ale nie tak obficie jak wiosną. Można ją rozmnażać we wrześniu, przez sadzonki wykonane z zielonych części łodyg; tak uzyskana młoda roślina będzie miała cechy rośliny matecznej. Natomiast nasiona wysiewamy wczesną wiosną do inspektu, albo w kwietniu - maju bezpośrednio do gruntu. Siewki wymagają pikowania. Smagliczka skalna ma tendencję do rozrastania. Jest  byliną mrozoodporną.

Ma  wielorakie zastosowanie. Dobrze wygląda posadzona na rabacie w otoczeniu innych wiosennych bylin. Nadaje się do ogródków skalnych, a także na skarpy i murki kwiatowe.

Byliny płożące - Tojeść rozesłana (Lysimachia nummularia)

Tojeść rozesłana (Lysimachia nummularia) należy do rodziny pierwiosnkowatych (Primulaceae). Jest dość trwałą i mało wybredną byliną spotykaną na podmokłych łąkach, nad brzegiem wód, na wilgotnych polach. Dzięki płożącym się po ziemi pędom, zdecydowanie różni się od pozostałych gatunków mających pokrój wzniesiony.

W Polsce jako roślina ozdobna służy do obsadzania oczek wodnych, ma zastosowanie jako roślina okrywowa, nadaje się również do ogródków skalnych.Są odmiany tojeści uprawiane w doniczkach jako rośliny pokojowe (pędy zwisają z doniczki). Jest  mrozoodporna.Wysokość rośliny nie przekracza 10 cm. Jej okrągłe listki osadzone są na pędach, naprzeciwlegle, a w kątach liści znajdują się żółte, gwiazdkowate kwiaty, które pojawiają się na roślinie od czerwca do lipca.

Tojeść "Aurea" rosnąca pod tawułą

Posadziłam  w ogródku działkowym odmianę "Aurea," o żółto-zielonych liściach.Rośnie słabiej niż gatunek. Wymaga  stałego nasłonecznienia, gdyż w cieniu liście tracą swój żółty kolor i stają się zielone.Wykorzystałam ją jako tło pod tawułę.Jej żółte liście ładnie się komponują z zielonymi listkami tawuły. Kontrast jest większy, gdy tojeść zakwita. Jeżeli pędy zbyt się rozrosną po prostu je przycinam. Tę roślinę bardzo łatwo się rozmnaża, gdyż na łodygach w międzywęźlach wytwarza korzonki. Wykorzystałam ją także jako roślinę ozdobną do kompozycji pojemnikowej. W dużym glinianym garze odgrywa rolę podwójną, zdobi, a jednocześnie osłania korzenie powojnika przed palącymi promieniami słońca.

Pachnące byliny - goździki (Dianthus)

Goździki (Dianthus) to bardzo dekoracyjne, a przy tym pachnące byliny.
Od wielu lat te urocze rośliny upiększają mój ogródek działkowy.
Mają one wszelkie cechy bylin doskonałych. Są łatwe w uprawie, kwitną wtedy, gdy większość roślin majowych przekwita. Ich kwitnienie trwa przez całe lato, czasami aż do września. Tworzą gęste kępy nie tylko zielonych, ale także srebrzystych i niebieskawych liści, które są często zimozielone.
Wystarcza im przepuszczalna gleba, ale stanowisko powinno być słoneczne.
Popularne gatunki goździków to: kropkowane, pierzaste i sine.Liście goździka sinego i pierzastego są szarozielone, a liście niektórych goździków kropkowanych są ciemniejsze,szczególnie tych o ciemnopurpurowych kwiatach.
Z wymienionych powyżej goździków, najdłużej kwitnie goździk kropkowany, bo od czerwca do września; ma też inną zaletę - samoistnie się rozsiewa. Jeżeli chcemy mieć kwiaty, o określonej barwie to lepiej  zaznaczyć kolor danej kępki, kiedy kwitnie latem i wiosną ją podzielić, gdyż z nasion raczej trudno będzie uzyskać wybrany kolor.
Goździki sine i pierzaste łatwo jest rozmnożyć przez sadzonki powstałe po oderwaniu części starego pędu. Robimy to we wrześniu, gdyż sadzonki lepiej się ukorzeniają w niższej temperaturze. Po przekwitnięciu dobrze jest ściąć łodyżki kwiatowe i częściowo liście, wtedy kępka się zagęści.
Zdarza mi się zapomnieć o przycięciu pędów, a widzę, że kępka robi się brzydka, łodygi rozkładają się na boki , wtedy kilka łodyżek z jednego boku przysypuję ziemią i uciskam.Ukorzenią się i wiosną utworzą nową kępkę, a starą zlikwiduję.
Czasami wsadzam oderwane stare łodyżki do doniczki z ziemią i trzymam do wiosny w inspekcie. Tak odnawiając kępy i przesadzając je co kilka lat na nowe miejsce, mogę  zachwycać się silnym i przyjemnym  zapachem tych mało wymagających kwiatów.

Czasami w ogródkach działkowych można spotkać goździka brodatego (Dianthus barbatus) znanego pod niewłaściwą nazwą kartuzka. Pamiętam te kwiaty z dzieciństwa. Zawsze rosły w ogrodzie i bardzo długo kwitły. Trochę o nich zapomniano, a szkoda, bo kwitną od czerwca do sierpnia. Drobne kwiatki zebrane w płaskie kwiatostany, osadzone  na sztywnych łodygach mają barwę białą, różową lub karminową w różnych odcieniach, często środek jest w innym kolorze.

Kwiaty do wazonu ścinamy w pełni rozwinięte.
 
Goździk brodaty  zaliczany jest do kwiatów dwuletnich. Na działce wysiewa się samoistnie,więc traktuję go jak bylinę. Nasiona goździka brodatego wysiewamy w czerwcu, gdy siewki mają 3-4 pary liści przesadzamy je jeszcze raz, a na miejsce stałe z możliwie duża bryłką ziemi sadzimy we wrześniu lub w kwietniu następnego roku. Lubi glebę gliniasto - piaszczystą, wilgotną i stanowisko słoneczne , ale może rosnąć także  w półcieniu.

Kwiaty trwałe czyli byliny

Byliny to rośliny wieloletnie o niezdrewniałych pędach, kwitnące i wydające nasiona przez wiele lat. Na zimę zapadają w sen zimowy, a wiosną zaczynają wegetację. Dzięki składnikom zmagazynowanym przez bulwy, korzenie, kłącza lub  cebule mogą czerpać materiał do budowy nowych pędów.

Uprawiane u nas byliny pochodzą z różnych części świata, z różnych środowisk, ale mogą rosnąć na przeciętnej glebie doprowadzonej do odpowiedniej kultury. Należy zapewnić im takie warunki, by mogły dobrze rosnąć i pięknie kwitnąć.

Byliny zimujące w gruncie są  pod względem uprawy i dekoracyjności najcenniejszą grupą roślin ozdobnych. Są byliny, które mogą pozostać w gruncie, ale są wrażliwe na niskie temperatury np akant, trytoma czy pustynnik. Należy je posadzić w miejscach zacisznych, najlepiej przy południowej ścianie budynku i okryć gałązkami drzew iglastych lub liśćmi. Takie przykrycie chroni je również przed wysuszeniem.

Byliny pochodzące ze stref o cieplejszym klimacie nie przetrzymałyby zimy. Do takich roślin należy np paciorecznik (kana),dalia, mieczyk, begonia bulwiasta. Bulwy tych roślin przemarzają. Również cebule galtonii  trzeba wykopać przed przymrozkami i przechować w chłodnym miejscu, w piasku lub torfie. Zabezpieczone przed wysychaniem bulwy lub cebule dotrwają do wiosny. Po przejściu wiosennych przymrozków wsadzamy je ponownie do ziemi.

Kupiłam kiedyś bulwy krokosmii, ale cieszyłam się kwiatami jeden sezon. Sprzedawca zapewniał, że pod przykryciem przetrzyma zimę. Niestety zmarzła.

Byliny cebulowe to tulipany , krokusy, narcyzy, lilie, szafirki i wiele innych. Mnogość odmian i gatunków roślin cebulowych jest naprawę imponująca. Dodatkowym walorem roślin cebulowych i bulwiastych jest możliwość pędzenia w domu i otrzymania kwiatów w zimie lub na przedwiośniu.

Fachowa literatura i własne doświadczenia pozwalają mi uniknąć wielu błędów jakie popełniałam przy sadzeniu bylin. Wiem, że roślin światłolubnych nie mogę posadzić pod drzewami, krzewami i pozostawić je bez opieki. Jest wiele bylin cieniolubnych, ale te, które rosną w półcieniu wymagają nawadniania, gdyż zapasy glebowe są wyczerpane przez drzewa. Jedynie rośliny cebulowe dość dobrze rosną pod drzewami.

Ogródek działkowy bez kwitnących bylin wyglądałby  smutno. To właśnie one  pierwsze zakwitają wiosną i kończą kwitnienie późną jesienią. Byliny łatwo jest rozmnożyć przez podział kłączy (konwalie, irysy miechunka), karp korzeniowych (piwonia, liliowce) lub cebulek bocznych (lilie, tulipany). Większość wieloletnich  roślin  można rozmnożyć przez sadzonki wykonane z części zielonej rośliny. Będziemy pewni, że powstała w ten sposób nowa roślina będzie taka sama jak  mateczna.

Zaletą bylin jest to że przez wiele lat mogą pozostawać na jednym miejscu. Oczywiście nie wszystkie. Wśród bylin mamy karzełki i rośliny bardzo wysokie, kwitnące i te o ozdobnych liściach w różnych odcieniach  zieleni, także pstrych, bordowych czy żółtych. Możemy tworzyć rabaty jednobarwne lub wielobarwne, w różnych stylach. Trzeba tylko pamiętać, by nie powstały puste miejsca po tych roślinach,  które po przekwitnięciu znikają lub robią się nieatrakcyjne i by nie posadzić roślin wysokich przed niskimi. Bylinami możemy obsadzić miejsca suche i mokre, a wręcz błotniste, mogą być ozdobą skalniaków, rosnąć między płytkami chodnika albo służyć do umocnienia skarpy.

 Myślę, że do umocnienia skarpy doskonale nadawałyby się liliowce, gdyż są mało wymagające, nie chorują, nie są atakowane przez szkodniki, bardzo głęboko się zakorzeniają, szybko się rozrastają, długo i pięknie kwitną.

Jeżówka purpurowa (Echinacea purpurea)

Jeżówka purpurowa (Echinacea purpure'a) to okazała roślina nadająca się na większe rabaty. Dorasta do 1  metra. Lubi stanowiska słoneczne i dobrze uprawioną ziemię.Ponieważ mój ogródek działkowy podobnie jak pozostałe działki ma glebę piaszczystą, staram się zapewnić moim roślinom jak najlepsze warunki mieszając ziemię z kompostem lub próchnicą.

Kwiaty jeżówki są bardzo duże, osiągają 10 cm średnicy. Barwa kwiatów purpurowa, środek bardzo wypukły i kolczasty. Starsze odmiany jeżówki purpurowej możemy rozmnażać przez podział w końcowej fazie kwitnienia. Jeżeli pod koniec lata wytniemy łodygi kwiatowe to roślina się rozrośnie i będzie więcej części do podziału. Można też rozmnażać przez wysiew nasion. Rośliny często wysiewają się samoistnie i mamy wtedy gotowy materiał do nasadzeń. Posadziłam  sadzonkę uzyskaną z białej jeżówki. Mam nadzieję, że latem ujrzę ją w pełnym rozkwicie. Jeżeli wysiejemy nasiona uzyskane z białej jeżówki uzyskamy potomstwo o białych kwiatach, ale z czasem wiele roślin 'powróci' do typowej dla gatunku karminowej barwy. Jeżówka purpurowa to bardzo długo kwitnąca roślina zwabiająca do siebie motyle.

Trzy lata temu pomagałam znajomej obsadzić jeżówką 20 m rabatę. Sadzonki uzyskałyśmy z samoistnego wysiewu. Były już ładnie rozrośnięte. Zauważyłyśmy, że jeżówka chętnie wyrasta w miejscach, zajmowanych przez miętę i oba gatunki dobrze się rozrastają. Tak na zagon jeżówki trafiły różne gatunki mięty. Kwitnąca latem jeżówka wygląda przepięknie. Setki purpurowych kwiatów a nad nimi kolorowe motyle. Można usiąść przy stoliku popijać miętową herbatę z miodem i zachwycać się pięknem przyrody, a od czasu do czasu jakiś motyl zafurkocze skrzydełkami tuż przy uchu. Po przekwitnięciu łodygi ścinamy na wysokości 10 cm od ziemi, czasami rośliny zdążą przed zimą się zazielenić.Jeżówka dobrze przetrzymuje zimę. Jeżeli mamy miejsce to warto tę roślinę wprowadzić do ogrodu. Jeżówka ma właściwości lecznicze. Wzmacnia odporność i pomaga uporać się z nękającymi nasz organizm infekcjami. Służy do produkcji leków odpornościowych.